DİYABETTE TIBBİ BESLENME TEDAVİSİ

  

Diyabet, pankreastan salgılanan insülin hormonunun yetersizliği veya insulinin etkisine dokularda direnç olması sonucu kandaki şeker miktarının yük­selmesi ile ortaya çıkan ömür boyu devam eden bir hastalıktır. Besinler, vücudun başlıca yakıtı olan şekere dönüşmek üzere parçalanırlar. Daha sonra bu şeker kana geçer ve kandaki şeker düzeyi yükselmeye başlar. Sağlıklı bireylerde kana geçen şeker pankreastan salgılanan insülin hor­monu yardımıyla hücrelere taşınır.

Diyabetli bireylerde insülin eksik veya etkisiz olduğu için şeker hücre içine giremez ve kanda miktarı yükselir (hiperglisemi).

Kan şekeri belli bir düzeyi geçince idrarla şeker atılmaya başlar. İd­rardaki şeker miktarının artması ile sık idrara çıkma, aşırı susama ve çok su içme görülür. İnsülin eksikliği veya yetersizliğine bağlı olarak hücreler glikozu kullanamaz; gerekli olan enerji yağlar ve proteinlerden sağlanır. Bunun sonucu diyabetli birey hem zayıflar, hem de idrarda keton (aseton) oluşur.

Amacı;

Diyabette tedavinin amacı kan şekerini normal sınırlarda tutarak di­yabete bağlı gelişebilecek sağlık sorunlarının ortaya çıkışını engellemek veya önlemek, yaşam süresini ve kalitesini yükseltmektir.

Diyabeti kontrol altına almanın ilk adımı da onu öğrenmektir.Ve bu kontrolün temel yapı taşlarından biri beslenme tedavisi­dir.

• Arzu edilen metabolik kontrolü sağlamak;

Açlık kan şekeri (AKŞ) : 70-120 mg/dl

Tokluk kan şekeri (TKŞ) : <140 mg/dl

HbA1c : <%6.5

Total kolesterol : < 200 mg/dl

LDL kolesterol : < 100 mg/dl

Trigliserit : < 150 mg/dl

• Diyabetin ileri dönemde ortaya çıkabilecek kronik komplikasyonlarını önlemek ve tedavi etmek,

Yeterli ve dengeli beslenme alışkanlığını kazandırmak;

Yaşam süresini ve kalitesini yükseltmektir.

Diyabetli bireylerin beslenme tedavileri; yaşına, bo­yuna, vücut ağırlığına, fiziksel aktivite durumuna, sosyo­ekonomik durumuna ve beslenme alışkanlıklarına göre diyetisyen tarafından hazırlanır.

Beslenme programı ki­şiye özeldir.

Diyabetli bireyler yeterli ve dengeli beslenebilmeleri için enerji ve tüm besin ögelerinden önerilen miktarlarda almaları gerekir.

Enerji

Uygun vücut ağırlığının sağlanması ve sürdürülmesi diyabetin kontro­lünde büyük önem taşımaktadır. Enerji dengesi, vücut ağırlığının korun­masını sağlar.

HARCANAN ENERJİ = ALINAN ENERJİ

Bazal metabolizma

diyetle/besinlerle

Egzersiz /fiziksel aktivite

HARCANAN ENERJİ > ALINAN ENERJİ

ZAYIFLAMA

HARCANAN ENERJİ < ALINAN ENERJİ

OBEZİTE/ŞİŞMANLIK

Tip 2 diyabetik bireylerin % 80’i obezdir. Enerji alımının azaltılması ile ağırlık kaybı metabolik kontrolü olumlu yönde etkiler. Diyabetik bireylerin enerji gereksinmeleri saptanıp, kendilerine uygun enerjiyi diyetle almaları arzu edilen vücut ağırlığının sağlanması açısından önemlidir.

Karbonhidratlar

En önemli enerji kaynağıdır. Günlük diyetle mutlaka alınmalıdır. Be­sinlerde bulunan karbonhidrat türleri şekerler, nişasta ve posa’dır. İnsülin kullanan diyabetik bireylerde, yoğun insülin tedavisi alanlarda öğün ön­cesi insülin dozunun öğünün karbonhidrat içeriğine göre ayarlandığında toplam karbonhidrat miktarı glisemik kontrolü etkilememektedir. Karışım insülin kullananlarda karbonhidrat miktarında gün gün tutarlılık olması ge­rekir.

Diyabetli bireye karbonhidrat kaynağı olarak önerilen besinler; tam taneli tahıllar, ekmek, kuru baklagiller, sebzeler, meyveler, süt ve süt ürün­leridir.

Posa: yiyeceklerin sindirilemeyen kısmıdır. Diyet posasının vücuttaki etkileri;

• Kan şekerini yavaş yükseltir,

• İnsülin ihtiyacını azaltır,

• Tokluk hissinin oluşmasını sağlayarak ağırlık kontrolüne yardımcı olur.

• Bağırsak çalışmasını düzenler, kabızlığı önler.

• Kanda yağların yükselmesini önler.

Diyetteki posa miktarını arttırmak için;

• Beyaz ekmek yerine kepekli ekmek tercih edilmeli,

• Pirinç yerine bulgur tercih edilmeli,

• Meyve suyu yerine meyve yenilmeli, kabuklu yenebilen meyveler iyi­ce yıkandıktan sonra kabukları soyulmadan yenmeli,

• Günde en az 5 porsiyon sebze/meyve yenmeli,

• Öğünlerde salata yenmeli,

• Kurubakalgiller sıklıkla tüketilmelidir (haftada 2-3 kez).

Proteinler:

Vücudun büyümesi, gelişmesi ve yıpranan dokuların onarılmasında önemli görevleri vardır.Diyabet vücudun protein gereksinimini etkilemez. Önerilen miktarlarda alınması gerekir. Ancak diyabete bağlı böbrek prob­lemleri gelişmiş ise diyetle protein alımının sınırlandırılması gerekir.

Yağlar:,

Yüksek enerji veren besin ögeleridir. Besinlerle alı­nan yağ ve kolesterol miktarının fazlalığı şişmanlığa ve kalpdamar hastalıklarına yol açabilir. Diyetle alınan top­lam yağ miktarı ;

• Görünmez yağ (yiyeceklerin yapısında bulunan yağlardan)

• Görünür yağ (yemeklere dışarıdan eklenen yağlardan) oluşmaktadır.

Yağların miktarı ve cinsi kalp-damar hastalıklarının oluşumunda büyük önem taşır.

Sağlığın korunmasında diyetle alınan yağ türlerinin belirli bir dengede olması önerilmektedir.

Bunun için;

· Kırmızı et yerine, tavuk, balık, hindi eti tercih edilmeli,

· Haftada 1-2 porsiyon balık tüketilmeli,

· Etli yemeklere ayrıca yağ eklenmemeli,

· Yemeklerde katı yağ yerine sıvı yağ ( zeytinyağı/fındık yağı ve ayçi­çek/ mısırözü/soya yağı) kullanılmalı ve mümkün olduğunca yağ miktarı azaltılmalı,

· Haftada 2 kez yumurta yenilmeli,

· Sakatatlar( karaciğer, beyin, böbrek vb.), doymuş yağ ve kolesterol içerikleri yüksek olduğu için tüketilmemeli,

· Sosis, salam, pastırma, sucuk gibi et ürünleri tü­ketilmemeli,

· Kuyruk yağı, iç yağı, tereyağ ve katı yağlar kulla­nılmamalı,

· Yemekler pişirilirken kızartma ve kavurma yerine ızgara, haşlama veya fırında pişirme yöntemleri tercih edilmelidir.

Vitaminler ve Mineraller:

Yeterli ve dengeli beslenen diyabetikler günlük vitamin ve mineral ge­reksinmelerini diyetle karşılayabilirler.

Öğün sayısı ve zamanı

Yemeklerin miktarı ve cinsi kadar, tüketim za­manları da büyük önem taşır. Önerilen besinle­rin zamanında ve önerilen miktarlarda yenilmesi hipo ve hiperglisemiyi önler. Uzun aralıklarla dü­zensiz yemek yenmesi hipo ve hiperglisemiye yol açar.

İdeal öğün aralığı ve miktarı bireysel kan glikoz takibine yardımcı olur.

3 ana, 2-3 ara öğün tüketilmesi uygundur.

Yapay Tatlandırıcılar Ve Diyet Ürünleri

· Enerji içerenler: fruktoz, sorbitol, mannitol, ksilitol

· Enerji içermeyenler: sakkarin, siklamat, asesülfam-K, aspartam

Enerji içeren tatlandırıcılar belirli miktarların üzerinde tüketilmesi ha­linde kan şekerini yükseltebilirler. Sorbitol fazla alındığında ishale neden olabilir. Enerji içeren tatlandırıcıların bulunduğu yiyecekler diyetisyene da­nışılmadan tüketilmemelidir.

Diyet ürünleri hiçbir kısıtlama olmadan yenilebilecek yiyecekler olarak düşünülmemelidir.Diyet ürünlerinin etiket bilgileri mutlaka okunmalıdır. Her diyet ürünü kullanılabilecek özelliklere sahip olmayabilir. En önemli nokta ürün içeriğinin enerjisi ve kullanılan tatlandırıcının cinsidir. Çoğu di­yet ürününün karbonhidrat içeriği düşük, yağ içeriği fazladır.

Öneriler

· Yeterli ve dengeli beslenmeye dikkat edilmeli,

· Bireye uygun vücut ağırlığı sağlanmalı ve sürdürülmeli,

· Öğün atlanılmamalı,

· İnsülin ve/veya ilaç zamanlarına ve dozlarına dikkat edilmeli,

· Önerilen fiziksel aktivitelere (yürüyüş gibi) özen gösterilmeli,

· Sigaradan uzak durulmalıdır.

Dyt.Sema Börekci

Bu Yazıyı Paylaş: Aşağıdaki simgeler kullanıcılarının web sitelerini paylaştığı ve yeni web sitelerini keşfettiği sitelere gider.
  • Oylabunu
  • del.icio.us
  • Digg
  • StumbleUpon
  • Technorati
  • Furl
  • YahooMyWeb
  • Tusul
  • 100puan

Benzer Konular